Batı Ufkunda Doğu

Modern astronominin doğuşu, Batı merkezli anlatılarda genellikle Kopernik'le başlayan tekil bir devrim olarak tasvir edilir. Oysa bilim tarihi, radikal kopuşlardan ziyade yu¨zyıllar boyunca birbirini besleyen zihnî bir su¨rekliliğin hikâyesidir.

Prof. Dr. Fatma Zehra Pattabanoğlu ve Prof. Dr. Yavuz Unat'ın kaleme aldığı Batı Ufkunda Doğu, İslam astronomlarının modern bilimin inşasındaki kurucu rolu¨nu¨ gu¨n yu¨zu¨ne çıkarıyor. Batlamyus'un yer merkezli modelindeki tutarsızlıkları fark eden Mu¨slu¨man bilim insanları, fizik ilkeleri ile gözlemler arasındaki çelişkileri gidermek adına özgu¨n modeller geliştirerek Kopernik'e giden yolun taşlarını döşemişlerdi.

İbnu¨'l-Heysem'le başlayan eleştiri geleneğinden Nasîru¨ddin et-Tûsî, İbnu¨'ş-Şâtır ve Ali Kuşçu'ya uzanan bu köklu¨ silsile; "Tûsî Çifti" veya "Urdî Lemması" gibi geometrik teoremlerle modern astronominin şafağını hazırladı. Öyle ki Kopernik'in sisteminde kullandığı matematiksel mekanizmalar, Merâga Okulu'nun yer merkezli modelleriyle neredeyse birebir aynıydı. Endu¨lu¨s ve Bizans u¨zerinden İtalya'ya, Semerkand'dan Osmanlı coğrafyasına uzanan entelektu¨el aktarım ağını inceleyen bu çalışma, yerleşik "Bilimsel Devrim" anlatısını kökten sarsıyor. Batı Ufkunda Doğu, Doğu ile Batı arasındaki du¨şu¨nce köpru¨lerini keşfetmek isteyenler için mu¨him bir başvuru kaynağı.