Dış Ticaret İşlemler ve Uygulamalar / Murat Canıtez

İÇİNDEKİLER
ONİKİNCİ BASKININ ÖNSÖZÜ .................................................................................................... iii
İÇİNDEKİLER ................................................................................................................................ iv
1. BÖLÜM
İHRACAT KAVRAMI VE TEMEL ESASLARI
1. GİRİŞ ......................................................................................................................................... 1
2. İHRACAT KAVRAMI VE İHRACATIN TEMEL ESASLARI ....................................................... 2
2.1. İhracat Kavramı ve İçeriği................................................................................................... 2
2.1.1. Dolaylı İhracat .......................................................................................................... 4
2.1.2. Dolaysız İhracat ....................................................................................................... 6
2.2. İhracatın Temel Esasları .................................................................................................... 8
2.3. İhracat Süreci ..................................................................................................................... 9
2.3.1. İhracatçı Sıfatının Kazanılması .............................................................................. 10
2.3.2. Pazar ve Müşterinin Bulunması ............................................................................. 14
2.3.2.1. İşletmenin Sahip Olduğu Bilgi Kaynakları ................................................. 15
2.3.2.2. Diğer İşletmeler ve Bireyler ....................................................................... 15
2.3.2.3. İnternet ve Çeşitli Veri Tabanları .............................................................. 16
2.3.2.4. Ticari Organizasyonlar ve Fuarlar ............................................................. 20
2.3.2.5. Çeşitli Kamu ve Meslek Kuruluşları .......................................................... 22
2.3.3. Potansiyel Müşterilerle Detayların Görüşülmesi .................................................... 22
2.3.4. Müşteri ile Anlaşma Sağlanması ........................................................................... 24
2.3.5. Akreditifin Tarafımıza Bildirilmesi........................................................................... 26
2.3.6. İhracat İçin Malların Hazırlanması ......................................................................... 27
2.3.7. İlgili Belgelerin Hazırlanması ................................................................................. 27
2.3.7.1. Türkiye’de Gümrükleme Sürecinde Kullanılan ve Hazırlanması Gereken Belgeler ...................................................................................... 28
2.3.7.2. ........... İthalatçı Ülkede Gümrükleme Sürecinde Kullanılan ve Hazırlanması Gereken Belgeler ...................................................................................... 28
2.3.8. Malların Sevk Aracına Teslimi ve Yüklenmesi ....................................................... 29
2.3.9. Gümrüklemenin Yapılması .................................................................................... 30
2.3.10. Sonuç İşlemleri .................................................................................................... 33
2.3.11. İhracattan Kaynaklanan Kambiyo Taahhütlerinin Kapatılması ............................ 34
3. İHRACAT ÇEŞİTLERİ .............................................................................................................. 34
3.1. Gerçekleştirilen İşlemlere Göre İhracat Çeşitleri .............................................................. 34
3.1.1. İhracat .................................................................................................................... 34
3.1.2. Kayda Bağlı İhracat ............................................................................................... 35
3.1.3. Kredili İhracat ......................................................................................................... 35
3.1.4. Konsinye İhracat .................................................................................................... 35
3.1.5. İthal Edilmiş Malların İhracı ................................................................................... 36
3.1.6. Bağlı Muamele veya Takas Yoluyla Yapılacak İhracat .......................................... 36
3.1.7. Ticari Kiralama Yoluyla Yapılacak İhracat ............................................................. 37
v
3.1.8. Transit Ticaret ........................................................................................................ 37
3.1.9. Bedelsiz İhracat ..................................................................................................... 38
3.1.10. Yurtdışı Fuar ve Sergilere Katılım........................................................................ 39
3.1.11. Serbest Bölgelere Yapılacak İhracat ................................................................... 40
3.1.12. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat ......................... 42
3.2. İhracatın Yapılacağı Ülkeye Göre İhracat Çeşitleri .......................................................... 42
3.2.1. Avrupa Birliği (AB) Ülkelerine Yapılacak İhracat.................................................... 42
3.2.2. Serbest Ticaret Anlaşması (STA) Yapılan Ülkelere İhracat ................................... 44
3.2.3. Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GSP) Kapsamında Türkiye’ye Taviz Tanıyan Ülkelere İhracat .............................................................................. 46
3.3. İhracata Konu Ürüne Göre İhracat Çeşitleri ..................................................................... 47
3.3.1. İhracatta Zorunlu Uygulamada Bulunan Standartlar ............................................. 47
3.3.2. Bitki ve Bitkisel Ürünlerin İhracatı .......................................................................... 47
3.3.3. Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin İhracatı ...................................................... 48
3.3.4. Analiz Gerektiren Ürünlerin İhracatı ...................................................................... 49
3.3.4.1. Halı İhracatı .............................................................................................. 49
3.3.4.2. Hediyelik Eşya İhracatı ............................................................................. 49
3.3.4.3. Lületaşından Yapılan Pipo İhracatı ........................................................... 49
4. İHRACAT VE İTHALATLA İLGİLİ KURUM VE KURULUŞLAR ............................................... 50
4.1. Ticaret Bakanlığı .............................................................................................................. 50
4.2. İhracatçı Birlikleri .............................................................................................................. 53
4.3. Ticaret ve Sanayi Odaları ................................................................................................. 53
4.4. Türk Eximbank ................................................................................................................. 54
5. ULUSLARARASI TİCARETLE İLİŞKİLİ ÖRGÜTLER VE TEMEL ANLAŞMALAR .................. 55
5.1. Birleşmiş Milletler ............................................................................................................. 55
5.2. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ............................................................................................ 57
5.3. Avrupa Birliği ve Gümrük Birliği Anlaşması ...................................................................... 59
5.4. Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) .............................................................................. 60
5.5. İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) ................................................................. 60
5.6. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ...................................................................................... 61
5.7. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)............................................................................................... 62
5.8. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ) ....................................................................... 63
5.9. Gelişen 8 Ülke (D8) .......................................................................................................... 63
5.10. G-20 Ülkeler Grubu ........................................................................................................ 63
5.11. Güney Amerika Ülkeleri Ortak Pazarı (MERCOSUR) .................................................... 64
5.12. Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ..................................................................... 64
5.13. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi (NAFTA) .......................................................... 65
5.14. Türk Devletleri Teşkilatı .................................................................................................. 65
KAYNAKÇA .................................................................................................................................. 67
2. BÖLÜM
İHRACAT İŞLEMLERİ VE DOKÜMANTASYON
1. GİRİŞ ....................................................................................................................................... 69
2. İHRACATTA KULLANILAN BELGELER .................................................................................. 70
2.1. Proforma Fatura (Proforma Invoice)................................................................................. 70
vi
2.2. İhracatta Türkiye’de Gümrüklemede Kullanılan Belgeler ................................................. 73
2.2.1. Türkçe Fatura ........................................................................................................ 73
2.2.2. Türkçe Çeki Listesi ................................................................................................ 75
2.2.3. Gümrük Çıkış Beyannamesi .................................................................................. 78
2.2.4. Dolaşım Belgeleri .................................................................................................. 79
2.2.5. İhracatta Türkiye İçinde Kullanılan Diğer Belgeler ................................................. 80
2.3. İhracatta Türkiye Dışında İşlem Görecek ve İthalatçıya Ulaştırılacak Belgeler ................ 80
2.3.1. İlgili Uluslararası Taşıma Senedi ........................................................................... 81
2.3.1.1. Konşimento (Bill of Lading) ....................................................................... 81
2.3.1.1.1. Yükleme Kriterlerine Göre Konşimentolar ................................. 85
2.3.1.1.2. Özelliklerine Göre Konşimentolar .............................................. 86
2.3.1.2. CMR Taşıma Senedi (Road Bill - International Consigment Note) ........... 88
2.3.1.3. CIM Taşıma Senedi (Railway Bill - Rail Consigment Note) ...................... 91
2.3.1.4. Havayolu Konşimentosu (Air Waybill) ....................................................... 94
2.3.1.5. İhracatta Kullanılan Diğer Taşıma Belgeleri ............................................. 97
2.3.2. İngilizce Fatura (Invoice) ....................................................................................... 97
2.3.3. İngilizce Çeki Listesi (Packing List)........................................................................ 99
2.3.4. Dolaşım Belgeleri (Movement Certificates) ......................................................... 101
2.3.4.1. A.TR Dolaşım Belgesi (A.TR Movement Certificate) .............................. 103
2.3.4.2. EUR-1 Dolaşım Belgesi (EUR-1 Movement Certificate) ......................... 105
2.3.4.3. EUR-MED Dolaşım Belgesi (EUR-MED Movement Certificate) ............. 107
2.3.5. Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) ...................................................... 107
3. TRANSİT REJİMİ VE UYGULAMALARI ................................................................................ 110
3.1. Transit Rejiminin Kapsamı ............................................................................................. 111
3.2. Transit Rejiminin Kullanılan Belgeler .............................................................................. 113
3.2.1. Tır Karnesi (Tır Carnet)........................................................................................ 114
3.2.2. Transit Refakat Belgeleri ..................................................................................... 118
3.3. Transit Rejimi ve Bilgisayarlı Transit Sistemi (NCTS) .................................................... 120
3.3.1. Transit Rejimi ....................................................................................................... 120
3.3.2. Bilgisayarlı Transit Sistemi (NCTS) ve Uygulaması............................................. 121
4. İHRACAT REJİMİ VE UYGULAMALARI ................................................................................ 131
4.1. İhracatta Beyan .............................................................................................................. 131
4.2. İhracatta Gümrük Beyannamesi ..................................................................................... 132
4.3. Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) .......................................................... 163
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 167
3. BÖLÜM
İTHALAT İŞLEMLERİ VE DOKÜMANTASYON
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 169
2. İTHALAT KAVRAMI VE SÜRECİ ........................................................................................... 170
2.1. İthalat Kavramı ve İçeriği ................................................................................................ 170
2.2. İthalat Çeşitleri................................................................................................................ 171
2.2.1. Bedelli İthalat ....................................................................................................... 171
2.2.2. Bedelsiz İthalat .................................................................................................... 171
vii
2.2.3. Geçici İthalat ........................................................................................................ 172
2.3. İthalat Süreci .................................................................................................................. 172
2.3.1. İthalatçı Sıfatının Kazanılması ............................................................................. 174
2.3.2. İthalatla İlgili Ön Araştırmanın Yapılması ............................................................ 175
2.3.2.1. İthalatla İlgili Ulusal Alanda Ön Araştırmanın Yapılması ........................ 175
2.3.2.2. İthalatla İlgili Uluslararası Alanda Ön Araştırmanın Yapılması ............... 179
2.3.3. Potansiyel İhracatçıların Bulunması .................................................................... 180
2.3.4. Potansiyel İhracatçılarla Detayların Görüşülmesi ................................................ 181
2.3.5. Anlaşmanın Sağlanması ...................................................................................... 182
2.3.6. İthalatçı Tarafından Akreditifin Açtırılması ........................................................... 183
2.3.7. İthalatla İlgili Belgelerin Gelmesi ve Teslim Alınması .......................................... 183
2.3.8. İthalata Konu Olan Malın Teslim Alınması .......................................................... 184
2.3.9. İthalatta Gümrüklemenin Yapılması .................................................................... 185
2.3.10. İthalatla Kambiyo Taahhütlerin Kapatılması ...................................................... 186
3. İTHALATTA GÜMRÜK BEYANNAMESİ VE BEYAN ............................................................. 187
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 222
4. BÖLÜM
İHRACAT VE İTHALATTA LOJİSTİK
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 223
2. ULUSLARARASI TİCARETTE LOJİSTİK SİSTEM BİLEŞENLERİ ........................................ 224
2.1. Taşıma Faaliyetlerine Aracılık Eden Kuruluşlar (Forwarders) ........................................ 226
2.2. Taşımacılık ve Taşıyıcı İşletmeler .................................................................................. 228
2.3. Gümrüksüz Sundurma ve Antrepolar ............................................................................. 228
2.4. Serbest Bölgeler ............................................................................................................. 229
2.5. Gümrük Müşavirleri ........................................................................................................ 229
2.6. Uluslararası Gözetim Şirketleri ....................................................................................... 230
3. ULUSLARARASI TİCARETTE TAŞIMA VE TESLİM ŞEKİLLERİ ........................................ 232
3.1. Taşıma Şekilleri (Mode of Transportation) ..................................................................... 233
3.2.1. E-Grubu Teslim Şekli ........................................................................................... 238
3.2.2. F-Grubu Teslim Şekilleri ...................................................................................... 239
3.2.2.1. Taşıyıcıda Teslim - FCA (Free Carrier) .................................................. 239
3.2.2.2. Gemi Hizasında Teslim - FAS (Free Alongside Ship) ............................. 240
3.2.2.3. Gemi Bordasında Teslim - FOB (Free on Board) ................................... 242
3.2.3. C-Grubu Teslim Şekilleri ...................................................................................... 243
3.2.3.1. CFR Teslim Şekli (Mal Bedeli ve Navlun - Cost and Freight) ................ 243
3.2.3.2. CIF Teslim Şekli (Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun - Cost, Insurance and Freight) ........................................................................... 244
3.2.3.3. CPT Teslim Şekli (Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim - Carriage Paid To) ................................................................................... 245
3.2.3.4. CIP Teslim Şekli (Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim - Carriage Paid To) ................................................................................... 246
3.2.4. D-Grubu Teslim Şekilleri ...................................................................................... 247
3.2.4.1. DPU Teslim Şekli (Nihai Varış Yerinde Teslim-Delivered at Place Unloaded) ..................................................................................... 247
viii
3.2.4.2. DAP Teslim Şekli (Belirtilen Varış Yerinde Teslim-Delivered at Place) .. 248
3.2.4.3. DDP Teslim Şekli (Gümrük Vergileri Ödenmiş Bir Şekilde İthalatçının Deposunda Teslim-Delivered Duty Paid)................................................ 249
4. İHRACAT VE İTHALATTA TAŞIYICI ARAÇLAR VE KONTEYNIRLAR ................................ 251
4.1. İhracat ve İthalatta Kullanılan Taşıyıcı Araçlar ............................................................... 251
4.2.1. Havayolu Taşımacılığında Kullanılan Taşıma Üniteleri ....................................... 253
4.2.2. Denizyolu Taşımacılığında Kullanılan Konteynırlar ............................................. 254
4.2.3. Demiryolu Taşımacılığında Kullanılan Vagonlar .................................................. 256
4.2.4. Karayolu Taşımacılığında Taşıyıcı Araçlar .......................................................... 258
5. MASTIR PAKETLER AMBALAJLAMA VE YÜKLEME ........................................................... 260
5.1. Ambalajlama................................................................................................................... 260
5.2. Ambalajların Ürüne Yönelik Kodlanması ........................................................................ 263
5.3. Etiketleme....................................................................................................................... 264
5.4. Yükleme ......................................................................................................................... 265
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 266
5. BÖLÜM
ULUSLARARASI TİCARETTE FİYATLANDIRMA VE UYGULAMALARI
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 267
2. DIŞ TİCARET İLE ULUSLARARASI PAZARLAMADA FİYAT KAVRAMI VE İÇERİĞİ .......... 268
2.1. Fiyat Kavramı ................................................................................................................. 268
2.2. Dış Ticaret ve Uluslararası Pazarlamada Fiyatlandırmayı Etkileyen Faktörler .............. 270
2.2.1. Talep .................................................................................................................... 270
2.2.2. Maliyet ................................................................................................................. 273
2.2.2.1. Üretim Aşamasındaki Maliyet Kalemleri ................................................. 273
2.2.2.2. Pazarlama ve Yönetim Aşamasındaki Maliyet Kalemleri ........................ 274
2.2.3. Enflasyon ............................................................................................................. 275
2.2.4. Rekabet ............................................................................................................... 275
2.2.5. Döviz Kuru Uygulamaları ..................................................................................... 276
2.2.6. Pazar Koşulları .................................................................................................... 278
2.2.7. İşletme Vizyonu ve Politikaları ............................................................................. 278
2.3. Fiyatlandırma Kararlarındaki Temel Amaçlar ................................................................. 278
3. ULUSLARARASI TİCARETTE FİYATLANDIRMA YÖNTEMLERİ ............................................ 280
3.1. Maliyet Esaslı Fiyatlandırma Yöntemleri ........................................................................ 280
3.1.1. Tam Maliyet Esasına Göre Uluslararası Pazarlamaya Konu Olan Malın Fiyatlandırılması .................................................................................................. 281
3.1.2. Değişken Maliyet Esasına Göre Uluslararası Pazarlamaya Konu Olan Malın Fiyatlandırılması ......................................................................................... 283
3.2. Rekabet Esaslı Fiyatlandırma Yöntemleri ...................................................................... 286
3.2.1. Pazar Fiyatının Esas Alınması............................................................................. 286
3.2.2. İhale Yöntemi ....................................................................................................... 288
3.2.3. Müzakere Yöntemi ............................................................................................... 288
3.3. Talebi Esas Alan Fiyatlandırma Yöntemleri ................................................................... 289
3.3.1. Talep Analizi Yöntemi .......................................................................................... 289
ix
3.3.2. Pazar Bölümlendirerek Fiyatlandırma ................................................................. 290
3.3.3. Başabaş Noktası Artı Talep Yöntemi ................................................................... 291
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 292
6. BÖLÜM
ULUSLARARASI TİCARETTE ÖDEME YÖNTEMLERİ VE UYGULAMALARI
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 293
2. ULUSLARARASI TİCARETTE ÖDEME ŞEKİLLERİ ............................................................. 294
2.1. Peşin Ödeme.................................................................................................................. 296
2.2. Prefinansmanla Ödeme.................................................................................................. 299
2.3. Mal Mukabili Ödeme (Cash Against Goods) .................................................................. 299
2.4. Vesaik Mukabili Ödeme (Cash Against Documents) ...................................................... 303
2.4.1. Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme .................................................................. 308
2.4.2. Kabul Tahsilatlı Vesaik Mukabili Ödeme ............................................................. 309
2.4.3. Diğer Vesaik Mukabili Ödeme Yöntemleri ........................................................... 311
2.5. Akreditifli Ödeme (Letter of Credit – L/C) ....................................................................... 312
2.5.1. Akreditif Çeşitleri .................................................................................................. 315
2.5.1.1. Ödeme Sorumluluğu Açısından Akreditifler ............................................ 316
2.5.1.1.1. Teyitli (Confirmed) Akreditif .................................................... 316
2.5.1.1.2. Teyitsiz (Unconfirmed) Akreditif ............................................. 316
2.5.1.2. Ödeme Koşullarına Göre Akreditifler ...................................................... 317
2.5.1.2.1. Görüldüğünde Ödemeli Akreditif (At Sight L/C) ..................... 317
2.5.1.2.2. Vadeli Akreditif (Deferred L/C) ............................................... 317
2.5.1.2.3. Poliçe Kabulü Akreditif (Acceptance Credit L/C) .................... 317
2.5.1.3. Kullanılış Amacına Göre Akreditifler ....................................................... 318
2.5.1.3.1. Adi Akreditif (Fixed L/C) ......................................................... 318
2.5.1.3.2. Devredilebilir Akreditif (Transferable L/C) .............................. 318
2.5.1.3.3. Bölünebilir Akreditif (Divisible L/C) ......................................... 320
2.5.1.3.4. Red Clause Akreditif (Red Clause L/C).................................. 321
2.5.1.3.5. Green Clause Akreditif (Green Clause L/C) ........................... 321
2.5.1.3.6. Karşılıklı Akreditifler (Back to Back L/C) ................................ 321
2.5.1.3.7. Rotatif Akreditif (Revolving L/C) ............................................. 324
2.5.1.4. Dış Ticarette Yaygın Olarak Kullanılan Akreditifler ................................. 324
2.5.1.4.1. Vadeli Akreditif (Irrevocable and Deferred L/C) ..................... 324
2.5.1.4.2. Teyitli Vadeli Akreditif (Irrevocable, Confirmed and Deferred L/C) ......................................................................... 327
2.5.1.4.3. Peşin Akreditif (Irrevocable, at Sight L/C) .............................. 329
2.5.1.4.4. Teyitli Peşin Akreditif (Irrevocable, Confirmed at Sight L/C) . 331
2.5.2. Akreditif Uygulamaları.......................................................................................... 334
2.5.2.1. Akreditifin Açılması ................................................................................. 334
2.5.2.2. Akreditifin İhracatçıya Bildirilmesi ........................................................... 336
2.5.2.3. Akreditife Teyit Verilmesi ........................................................................ 337
2.5.2.4. Akreditifli Ödemelerde Belgelerin İncelenmesi ve Rezerv ..................... 339
x
2.5.2.5. Akreditif Metni ve Kapsamı ..................................................................... 342
2.5.2.6. Akreditifin Temliki .................................................................................... 355
2.6. Kabul Kredili Ödeme (Documentary Bills) ...................................................................... 358
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 360
7. BÖLÜM
SERBEST BÖLGELER
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 361
2. SERBEST BÖLGE KAVRAMI VE İÇERİĞİ ............................................................................ 362
2.1. Serbest Bölgelerin Tanımı .............................................................................................. 363
2.2. Serbest Bölge Çeşitleri ................................................................................................... 364
3. SERBEST BÖLGELERİN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ, AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI ............................................................................................................... 369
3.1. Serbest Bölgelerin Sağladığı Avantajlar ......................................................................... 370
3.2.Serbest Bölgelerin Dezavantajları ................................................................................... 372
4. SERBEST BÖLGELERDE SAĞLANAN TEŞVİKLER ............................................................ 373
5. SERBEST BÖLGELER VE FAALİYET TÜRLERİ .................................................................. 374
6. SERBEST BÖLGELERDE KURULUŞ YERİ SEÇİMİ ............................................................ 375
7. DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE SERBEST BÖLGELER ........................................................... 376
7.1. Dünya’ da Serbest Bölgeler............................................................................................ 377
7.2. Türkiye’de Serbest Bölgeler ........................................................................................... 379
7.2.1. Cumhuriyet Öncesi Dönem ................................................................................. 379
7.2.2. Cumhuriyet ve Sonrası Dönem ........................................................................... 379
8. TÜRKİYE’ DE SERBEST BÖLGE KURULUŞ MODELLERİ .................................................. 383
8.1. Birinci Model ................................................................................................................... 383
8.2. İkinci Model .................................................................................................................... 383
8.3. Üçüncü Model ................................................................................................................ 383
9. GÜMRÜK BİRLİĞİ VE SERBEST BÖLGE ............................................................................ 384
10. SONUÇ ................................................................................................................................ 385
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 388
8. BÖLÜM
DIŞ TİCARET İSTİHBARATININ ESASLARI
GİRİŞ ......................................................................................................................................... 391
1. DIŞ TİCARETİN DİYALEKTİĞİ .............................................................................................. 395
2. BİLGİNİN DOĞASI VE KARMAŞIKLIĞIN MANTIĞI .............................................................. 401
2.1. Kaos ve Karmaşıklığın Doğuşu ...................................................................................... 401
2.2. Kaos ve Karmaşıklığın Doğuşu ...................................................................................... 402
2.3. Bilginin Doğası: Analitik Parçalanmadan Bütünselliği Kavramaya Yönelme ................. 402
2.4. Diyalektik Düşünce: Çelişkinin Doğası Yoluyla Anlama ................................................. 403
2.5. Doğu Bilgelikleriyle Kesişim: Taoizm ve Sufizmin Bütüncül Yaklaşımı .......................... 403
2.6. Karmaşıklığın Mantığı: Belirsizlik, Geri Besleme ve Uyarlanabilirlik .............................. 404
2.7. Bilmek, Değişmekle ve Değiştirmekle Eşdeğerdir .......................................................... 404
3. DİYALEKTİK DÜŞÜNCENİN TAOİZM VE SUFİZMLE BENZERLİKLERİ ............................. 406
xi
4. DİYALEKTİK DÜŞÜNCE VE GERÇEKLİĞİN BİLİNMESİ ..................................................... 407
5. GELECEĞİ ÖNGÖRME ......................................................................................................... 409
6. REKABET İSTİHBARATI KAVRAMI VE İÇERİĞİ (COMPETITIVE INTELLIGENCE) ........... 411
7. HİPER REKABET VE DEĞİŞEN DÜNYA .............................................................................. 416
7.1. Hiper Rekabet ................................................................................................................ 416
7.2. İstihbarat ve Stratejinin Artan Önemi.............................................................................. 420
8. İŞLETMELERDE KARAR VERME SÜRECİ VE İSTİHBARAT ............................................. 423
9. REKABET İSTİHBARATI DÖNGÜSÜ (CI CYCLE) ................................................................ 425
9.1. Planlama ........................................................................................................................ 427
9.2. Veri Toplama .................................................................................................................. 428
9.2.1. Chatgpt5’in Ticari Bilgi ve İstihbarat Sağlamadaki Yetkinlikleri ve Uygulama Teknikleri ............................................................................................................. 433
9.2.2. Chatgpt5’in Ticari Bilgi ve İstihbarat Sağlamadaki Sınırlılıkları, Gelecek Perspektifi ve Etik Boyut ........................................................................ 434
9.3. Analiz.............................................................................................................................. 435
9.4. Analiz.............................................................................................................................. 436
10. İSTİHBARATA KARŞI KOYMA ............................................................................................ 438
11. REKABET İSTİHBARATI İLE DIŞ TİCARET İSTİHBARATI ARASINDAKİ FARKLAR VE KESİŞME NOKTALARI........................................................................................................ 440
11.1. Dış Ticaret İstihbarat Döngüsü ..................................................................................... 440
11.2. Rekabet İstihbaratı ve Dış Ticaret İstihbaratı ............................................................... 441
12. İHRACAT PAZARLAMASI VE ULUSLARARASI PAZARLAMA FARKI ............................... 443
13. DIŞ TİCARET İSTİHBARATI TEMEL KAVRAMLAR ........................................................... 449
14. TİCARİ BİLGİ VE İSTİHBARAT ........................................................................................... 462
15. TİCARİ BİLGİ KAYNAKLARI ................................................................................................ 464
15.1. Ticari Bilgi Veren Kütüphanelerin Ticari Bilgi İndeksleri ............................................... 464
15.2. Open Sourceintelligence (Osint) Kaynakları ................................................................ 465
15.3. Web’deki Ticari Bilgi Kaynakları ................................................................................... 465
15.4. Derin Web – Derin Web Arama Motorları İle Kaynaklara Erişim ................................. 466
15.5. Yapay Zeka İle Kaynaklara Erişim ............................................................................... 467
15.6. Yapay Zeka İle Kaynaklara Erişim ............................................................................... 468
16. HAZIR PAZAR ARAŞTIRMALARI ....................................................................................... 469
16.1. Kurumlar, Üniversiteler, Dernekler, Uluslararası Kuruluşlar, Ticareti Geliştirme Kuruluşlarının Hazırladıkları Araştırmalar ................................................................... 469
16.2. Özel Araştırma Kuruluşlarının Hazırladıkları Pazar Araştırmaları .............................. 470
16.3. Web’de Pazar Araştırmalarının Bulunması Yöntemleri: Google Gelişmiş Arama Operatörleri ve Dış Ticaret İstihbaratında Kullanımı ................................................... 471
17. DIŞ TİCARET İSTİHBARATI PERSPEKTİFİ ....................................................................... 473
17.1. Pazar Araştırmaları İçin Taban Teşkil Edecek İstatistiksel Kaynaklar .......................... 474
17.2. Ülkeler Bazında İstatistiksel Kaynaklar ........................................................................ 475
17.3. Yayınlar-Medya-Sosyal Medya-Dergiler-Bloglar .......................................................... 477
17.4. Dergi İndeksleri ............................................................................................................ 478
17.5. Sosyal Medya İndeksleri .............................................................................................. 480
17.6. Dernekler, Odalar, Uluslararası Kuruluşlar ve Ticareti Geliştirme Kuruluşları .............. 482
17.7. Ticaret ve Sanayi Odaları ............................................................................................. 484
xii
17.8. Ticareti Geliştirme Kuruluşları ...................................................................................... 486
17.9. Ticari Ataşelikler Veri Tabanları ................................................................................... 487
17.10. Uluslararası Projeler ve İhaleler ................................................................................. 489
17.11. Uluslararası Yatırım Bankalarının Projeleri ................................................................ 491
17.12. Serbest Piyasa Bağlamında Projeleri ......................................................................... 492
17.13. Firma Rehberleri......................................................................................................... 493
17.14. Küresel Firma Rehberleri ve Veri Tabanları İndeksleri ............................................... 496
17.15. Gümrük ve Taşıma Senetleri Kayıtlarını Veren Kaynaklar ......................................... 498
17.16. İflas Etmiş Firmalar ile Ambargo Uygulanan İşletmeler Veritabanları ........................ 499
17.17. Ticari Mahkeme Kayıtları............................................................................................ 501
17.18. Dış Ticarette İletişim, Yazışma, Müzakere ve Sözleşmeler ....................................... 503
17.19. Fuarların Dış Ticaret İstihbaratında Yeri ve Önemi .................................................... 505
17.20. Dış Ticaret İstihbaratında Teknik İstihbarat ve Patent................................................ 507
17.21. Dış Ticaret İstihbaratında Ülke Raporları ................................................................... 508
17.22. Bölgesel Ticaret Anlaşmaları, Serbest Ticaret Anlaşmaları ve Dış Ticaret İstihbaratı ................................................................................................. 509
17.23. Arama Motorları ve Dış Ticaret İstihbaratı .................................................................. 511
17.24. Yöneticiler ve Karar Vericilerle İlgili Kaynaklar ........................................................... 514
17.25. Dış Ticaret İstihbaratı ve Data Mining ........................................................................ 517
17.26. Dış Ticaret Kullanılan Kod Sistemleri ve Dönüşüm Tabloları ..................................... 518
17.27. Dış Ticaret İstihbaratı Açısından Elektronik Ticaret ve Online Pazar Yerleri ............. 522
17.28. Dış Ticarette Ülke Kültürlerine Yönelik İndeksler ve Önemli Kaynaklar ..................... 524
18. İHRACATTA HEDEFLERİN DOĞRU TESPİTİ ÜZERİNE ................................................... 526
18.1. Hedef Şehirler / Bölgeler .............................................................................................. 527
18.2. Hedef Müşteriler ........................................................................................................... 528
18.3. Hedef Rakipler.............................................................................................................. 529
18.4. Hedef Karar Vericiler .................................................................................................... 529
19. STRATEJİ-STRATEGEM-SENARYO (3S) VE DIŞ TİCARET STRATEJİLERİ .................. 530
20. STRATEJİNİN PRENSİPLERİ VE İHRACAT PAZARLAMASI ............................................ 536
20.1. Ağırlık Merkezi Prensibi................................................................................................ 536
20.2. Hedef ve Hedefte Israr Prensibi ................................................................................... 538
20.3. Araçların Koordineli ve Uygun Kullanımı ...................................................................... 539
20.4. Güç Tasarrufu .............................................................................................................. 543
20.5. Planlamada Sadelik...................................................................................................... 545
20.6. Manevra İle İnisiyatifi Elde Tutmak............................................................................... 546
20.7. Baskın ve “Plan Feşitizminin” Aşılması ........................................................................ 547
20.8. Zamanın ve Mekanın Kullanımı.................................................................................... 548
20.9. Moral ve Motivasyon .................................................................................................... 549
21. STRATEGEM VE SENARYO .............................................................................................. 550
21.1. Strategem ..................................................................................................................... 550
21.2. Bir Çin Hikayesi (Siyah ve Beyaz Taş) ......................................................................... 553
21.3. “Zhaoyu Kurtarmak İçin Wei’yi Kuşatmak” ................................................................... 555
21.4. “Yorgun Düşmanı Sükunetle Beklemek” ...................................................................... 556
21.5. Doğuda Gürültü Etmek, Batıda Saldırmak ................................................................... 557
21.6. Merdiveni Alıp Götürmek İçin Bakışları Dama Çevirtmek ............................................ 557
xiii
21.7. Bir Hiçten Bir Şey Yaratmak ......................................................................................... 558
21.8. Bir Yeşim Elde Etmek İçin Bir Tuğla Fırlatmak ............................................................. 559
21.9. Daha Sonra İşgal Etmek Üzere, Askerleri Guo Devleti Toprakları İçinden Yürütmek .. 561
21.10. Akasyaya Söylenmek Fakat Dut Ağacını Göstermek................................................. 561
21.11. Güzel Kadın Strategemi ............................................................................................. 562
21.12. Hilenin İşleyiş Mekanizmaları ..................................................................................... 562
21.12.1. Gördüğüne İnanma ....................................................................................... 562
21.12.2. Odak Noktası Kaydığı/Kaydırıldığı Anda Dikkatini Topla ............................. 564
21.12.3. Biri Sana Bir Şey Verince Ne İsteyecek Diye Düşün .................................... 565
21.12.4. İnanılmayacak Kadar İyi Olandan Kork (Toogood to be True) .................... 565
21.13. Hilenin İşleyiş Mekanizmaları ..................................................................................... 567
21.14. İletişim ve Türk Tarzı .................................................................................................. 570
22. İLETİŞİM .............................................................................................................................. 574
22.1. İletişimin Aşılması ve İletişim........................................................................................ 581
22.2. Telefonun İletişimdeki Yeni Rolü .................................................................................. 582
23. HEDEF PAZAR TESPİTİ – DIŞ TİCARET İSTİHBARATI İLE NAVİGASYON ..................... 583
23.1. Dış Ticarette Hedef Pazar Tespitinin Önemi ................................................................ 583
23.2. Hedef Pazar Tespitinde Kullanılan Bazı Yöntemler ve Uygulamaların Eleştirisi .......... 585
23.3. Hedef Pazar Tespitinde Kullanılan Bazı Yöntemler ve Yaklaşımlar ............................ 588
23.4. Hedef Pazar Tespitinde Kullanılan Bazı Yöntemler ve Rakip Ülkelerin Rekabet Gücünü Hesaba Katmayan Yaklaşımlar ve Rakip Ülkelerle İlgili İstihbarattaki Eksiklikleri ............................................................................................... 589
23.5. Muadil Ülke Yaklaşımının Kullanılmaması ................................................................... 589
23.6. Karşılaştırmalı Üstünlük (RCA) Modeli ile Hedef Pazar Tespiti Yaklaşımının Eleştirisi ........................................................................................................................ 590
24. HEDEF PAZARLARIN TESPİTİ İÇİN TEMEL İLKELER ...................................................... 592
25. HEDEF PAZAR NAVİGASYONU ......................................................................................... 593
25.1. Hedef Pazar Tespitinde Yeni Nesil Değişimler ............................................................. 598
25.2. Terzilik Usulü Hedef Pazar Araştırmaları ..................................................................... 599
25.3. Hedef Pazar Seçiminde Sübjektif Unsurun Yeri ve Önemi .......................................... 599
25.4. Hedef Pazar Araştırmasında Sürtünme Yaratan Unsurlar ........................................... 600
25.5. Hedef Pazar Tespitinde Oluşabilecek Olası Sürtünmelerin Değerlendirilmesi ............. 601
26. HEDEF PAZAR MATRİSİ (NAVİGASYON) TABLOLARININ HAZIRLANMASI ................... 608
26.1. Hedef Pazar Matrisinin Firma İhracat Performansının Ölçülmesinde Kullanılması ...... 611
26.2. Hedef Pazar Matrisinin Firma Gelecek İhracat Hedeflerinin Öngörülmesinde Kullanılması ................................................................................................................. 611
SONSÖZ .................................................................................................................................... 613
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 615
9. BÖLÜM
DIŞ TİCARET İSTİHBARATI VE UYGULAMALARI
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 617
2. AMAÇ VE KAPSAM ............................................................................................................... 618
2.1. Dış Ticarette Rekabet İstihbaratının Önemi ................................................................... 619
2.2. Bölümün Yol Haritası ve Beklenen Çıktılar .................................................................... 620
xiv
3. TEMEL KAVRAMLAR ............................................................................................................ 622
3.1. Rekabet İstihbaratı ve Rakip İstihbaratı ......................................................................... 622
3.2. Karar Düzeyleri............................................................................................................... 622
3.3. Dış Ticarete Uyarlanmış Rekabet İstihbaratı Döngüsü .................................................. 623
3.4. Veri Mimarisi ve Kaynaklar ............................................................................................. 625
3.5. Analitik Çerçeve and Metrikler ........................................................................................ 630
3.6. İstihbarattan Stratejiye Geçiş ......................................................................................... 634
4. UYGULAMA ÖRNEĞİ (VAKA ÇALIŞMASI) ........................................................................... 637
4.1. Vaka Kapsamı ................................................................................................................ 637
4.2. Verilecek Karar ............................................................................................................... 637
4.3. Temel İstihbarat Soruları ................................................................................................ 637
KAYNAKLAR .............................................................................................................................. 665
10. BÖLÜM
VERİDEN KARARA: REKABET İSTİHBARATI TEMELLİ HEDEF PAZAR ARAŞTIRMASINA YÖNELİK SİSTEMATİK BİR REHBER
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 667
2. STRATEJİK YOLCULUĞUN İLK ADIMLARI: KARAR SÜRECİNİN İNŞASI ........................ 669
3. SENARYO TAKDİMİ: BİR PLASTİK AMBALAJ FİRMASI İÇİN HEDEF PAZAR KARAR YOLCULUĞU ........................................................................................................................ 671
4. ADIM ADIM KARAR YOLCULUĞU: HEDEF PAZAR ARAŞTIRMA VE SEÇİM REHBERİ ... 672
4.1. GTİP Kodu Tespiti ve Kontrolü ....................................................................................... 672
4.2. GTİP Kodu Değişikliklerinin TradeMap Üzerinden İzlenmesi ......................................... 674
4.3. TradeMap Üzerinden Verilerin Elde Edilmesi ................................................................. 676
4.3.1. Dünya Yıllar İthalatı ............................................................................................. 677
4.3.2. Dünya Çeyrek İthalatı .......................................................................................... 686
4.3.3. Dünya İthalat Göstergeleri ................................................................................... 690
4.3.4. Dünya Yıllar İhracatı ............................................................................................ 699
4.3.5. Dünya Çeyrekler İhracatı ..................................................................................... 703
4.3.6. Dünya İhracat Göstergeleri .................................................................................. 707
4.3.7.Türkiye Yıllar İhracatı ............................................................................................ 709
4.3.8. Türkiye Çeyrekler İhracatı ................................................................................... 712
4.3.9. Türkiye Aylar İhracatı ........................................................................................... 716
4.3.10. Türkiye İhracat Göstergeleri .............................................................................. 719
4.4. TradeMap Üzerinden İndirilen Tabloların Birleştirilmesi: Hedef Pazar Matrisi ............... 721
4.5. Hedef Pazar Matrisinin Yorumlanması ........................................................................... 750
4.6. Sistematik Bir Yaklaşım ile Hedef Pazarların Tespiti: AHE Matrisi ................................ 760
4.7. Karar Yolculuğunun Son Adımı: Hedef Pazarların Önceliklendirilmesi ......................... 780
5. SONUÇ VE ÖNERİLER ......................................................................................................... 781
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 783
xv
11. BÖLÜM
E-İHRACAT VE DİJİTAL TİCARET UYGULAMALARI
1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 785
2. E-İHRACAT VE DİJİTAL TİCARETİN TEMELLERİ ............................................................... 786
2.1. Ticaretin Dijital Dönüşümü ............................................................................................. 786
2.2. E-İhracata Giriş .............................................................................................................. 786
2.2.1. Elektronik Ticaret Şekilleri ................................................................................... 788
2.2.2. E- İhracatta Avantaj ve Dezavantajlar ................................................................. 789
2.2.3. E-İhracata Hazırlık Süreci .................................................................................... 791
2.2.4. E-İhracat Destekleri ............................................................................................. 792
2.3. E-İhracat İş Modelleri ve Dijital Ticaret Platformları ....................................................... 798
2.3.1. E-İhracat İş Modeli Seçimi ................................................................................... 798
2.3.2. Dijital Ticaret Platformları..................................................................................... 798
2.3.2.1. B2B Platformları ...................................................................................... 800
2.3.2.2. B2C Platformları ..................................................................................... 801
2.3.2.3. D2C ve İşletmenin Kendi E-Ticaret Sitesi ............................................... 801
3. E-İHRACAT OPERASYON SÜRECİ ..................................................................................... 801
3.1. E-İhracatta Sipariş Yönetimi ........................................................................................... 802
3.2. E-İhracatta Ödeme Yöntemleri ....................................................................................... 802
3.3. E-İhracatta Sipariş Karşılama (E-Fulfillment) ................................................................. 803
3.4. E-İhracatta Gümrükleme ................................................................................................ 804
3.5. E-İhracatta Lojistik ve Dağıtım ....................................................................................... 806
3.6. Son Kilometre Teslimatı ve Sipariş Takibi ...................................................................... 808
3.7. İade Yönetimi ve Tersine Lojistik.................................................................................... 808
3.8. E-İhracatta Müşteri Hizmetleri ve Satış Sonrası Süreçler .............................................. 809
KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 810
EK – 1: AKREDİTİFLERE İLİŞKİN YEKNESAK UYGULAMA KURALLARI UCP 600 ............... 815
EK – 2: İHRACI YASAK MALLAR LİSTESİ ............................................................................... 842
EK – 3: KAYDA BAĞLI İHRACATLA İLGİLİ ÜRÜN LİSTESİ ..................................................... 846
EK – 4: İHRACAT VE İTHALATTA KULLANILAN BAZI BELGELER ....................................... 848
EK – 5: ÜLKELER/BÖLGELER VE GÜMRÜK KOD NUMARALARI ......................................... 858
EK – 6: DÖVİZ KODLARI VE AÇIKLAMALARI .......................................................................... 866
EK – 7: İŞLEMİN NİTELİĞİNE YÖNELİK KODLAR VE AÇIKLAMALARI ................................. 871
EK – 8: GÜMRÜK REJİM KODLARI VE AÇIKLAMALARI ......................................................... 873
EK – 9: İHRACATÇI BİRLİKLER ................................................................................................ 877
EK – 10: TIR ANLAŞMASINI İMZALAYAN ÜLKELER LİSTESİ ................................................ 878
EK – 11: TÜRKİYE’DEKİ ULUSLARARASI GÖZETİM ŞİRKETLERİ ........................................ 879