İslam Borçlar Hukuku

İslam Borçlar Hukuku adlı bu eser, taraflar arasındaki sözleşmelere ilişkin borç ilişkilerini düzenleyen kuralları sistematik bir çerçevede ele alan kapsamlı bir çalışmadır. Eserin temel yaklaşımı borç ilişkilerini yalnızca iki tarafın ekonomik menfaatleri çerçevesinde değil aynı zamanda adalet, karşılıklı rıza, dürüstlük ve hakkaniyet ilkeleri doğrultusunda değerlendirmektir. Bu bağlamda İslam borçlar hukukunun amacı, taraflar arasındaki hukuki ilişkilerde haksız kazancın ve mağduriyetin önlenmesini sağlamaktır. Çalışmanın sistematiği; akit teorisi, akitler ve şirketler şeklinde üç ana bölüm olarak şekillendirilmiştir. Çalışmanın akit teorisi kısmında borç kavramı, borcun unsurları, kaynakları ve ifası, akdin mahiyeti, akitlerde ileri sürülecek şartlar, muhayyerlik türleri, mal çeşitleri ve akdin sona ermesi konuları incelenmektedir. Özellikle rızayı sakatlayan haller gibi ilkelerin borç ilişkilerindeki belirleyici rolü ortaya konulmaktadır. Bu bağlamda ikrah, galat, tedlîs, tağrîr ve gabn gibi akdin sıhhatini, bağlayıcılığını veya tarafların rızasını etkileyen hususlar ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. Akitler bölümünde satış, satış akdinin rükün ve şartları, hükmü ve başta olmak üzere murâbaha, vadîa, tevliye, trampa, açık artırma, kaporalı satış, bey'u'l-vefâ gibi satış çeşitleri, faiz, şuf'a, sarf, selem, istisnâ', karz, icâre, âriyet, hibe, vedîa, vekâlet, kefâlet, havâle, rehin, sulh gibi başlıca akit çeşitleri hem torik yapıları hem de uygulamaya yönelik sonuçları bakımından analiz edilmektedir. Son bölümde ise karşılıklı borç doğuran ve klasik fıkıh eserlerinde incelenen şirket konusu ele alınmaktadır. Bu kapsamda şirketin mahiyeti ve şirket-i inân, şirket-i mufâvada, şirket-i emvâl, şirket-i vucûh ve şirket-i ebdân, mudârebe, müzâraa ve müsâkât gibi çeşitleri irdelenmektedir. Eserde yalnızca tarihsel doktrin aktarılmakla yetinmeyerek aynı zamanda ödünç verilen paranın aşırı derecede yükselmesi veya çok değer kaybetmesi, enflasyon farkı, banka faizi, çek ve senet kırdırma, sigorta, banka promosyonu, bireysel emeklilik, rent a car, ürün kirası, leasing, hava parası, banka teminat mektubu gibi modern ticari hayat ve güncel ekonomik ilişkiler bakımından İslam borçlar hukukunun nasıl yorumlanabileceği tartışılmaktadır. Mezheplerin görüşleri dayandıkları deliller ve aklî gerekçeler ışığında mukayeseli biçimde sunularak okuyucuya eleştirel değerlendirme imkânı sağlanmaktadır. Bu yönüyle çalışmada, İslam borçlar hukukunun kavramsal bütünlüğünü, esaslarını ve çağdaş fıkhî meselelere uygulama imkânlarını görmek isteyen araştırmacılar, ilahiyatçılar, lisansüstü ve lisans öğrencileri için akademik bir başvuru kaynağı niteliğindedir ve yeni araştırmalara zemin hazırlamaktadır.