Medeni Hukuka Giriş

ÖNSÖZ iii

İÇİNDEKİLER v

KISALTMALAR xiii

KAYNAKÇA xv



§ 1. Hukuk Kavramı, Hukukun Alt Ayrımları ve Hukuk Sistemleri 1

I. Hukuk Kavramı 1

II. Hukukun Alt Ayrımları 1

A. Yazılı Hukuk – Yazılı Olmayan Hukuk 1

B. Özel Hukuk – Kamu Hukuku 2

C. Tarihi Hukuk – Yürürlükteki Hukuk – Olması Gereken Hukuk 2

D. Pozitif Hukuk – Tabii Hukuk 3

III. Hukuk Sistemleri 3

A. Roma-Cermen Hukuk Sistemi (Kara/Kıta Avrupası Hukuk Sistemi) 4

1. Genel Olarak 4

2. Alman Hukuk Sistemi 5

3. Fransız Hukuk Sistemi 7

4. Roma-Cermen Hukuk Sisteminin Genel Özellikleri 7

B. Anglo-Sakson Hukuk Sistemi (Common Law) 8

C. İslam Hukuku Sistemi 9

D. Sosyalist Hukuk Sistemi 10

§ 2. Özel Hukukun Kaynakları 11

I. Kaynak Türleri 11

A. Yaratıcı Kaynak 11

B. Yürürlük Kaynağı veya Şekli Kaynak 11

C. Bilgi Kaynağı 12

II. Yürürlük Kaynakları 12

A. Genel Olarak 12

B. Kanun 16

1. Genel Olarak 16

2. Özel Hukukun Temel Kanunları 17

3. Kanuna Dayanan Diğer Yazılı Hukuk Kaynakları 19

4. Yazılı Hukuk Kaynakları Arasındaki Hiyerarşi 22

C. Örf ve Âdet Hukuku 23

1. Örf ve Âdet Hukukunun Doğumu İçin Gerekli Şartlar 23

2. Örf ve Âdet Hukukunun Rolü 25

§ 3. Kanunların Uygulanması 26

I. Kanunların Sözü ve Özü İtibarıyla Uygulanması 26

A. Genel Olarak 26

B. Kanun Hükümlerinin Yorumlanması 27

1. Yorum Kavramı ve Türleri 27

2. Yorum Metotları 28

a. Lafzi Yorum (Söze Göre Yorum) 29

b. Mantıksal - Sistematik Yorum 29

c. Karşılaştırmalı (Mukayeseli) Yorum 29

d. Amaca Göre Yorum (Teleolojik Yorum, Gai Tefsir) 30

aa. Amaca Göre (Teleolojik) Yorum Metotları 30

aaa. Subjektif Tarihi Yorum 30

bbb. Objektif Tarihi Yorum 31

ccc. Objektif Güncel Yorum (Zamana Göre Objektif Yorum) 31

bb. Amaca Göre (Teleolojik) Yorumun Çeşitleri 32

aaa. Amaca Göre (Teleolojik) Genişletici Yorum 32

bbb. Amaca Göre (Teleolojik) Daraltıcı Yorum 33

3. Yorumda Dikkate Alınacak Unsurlar 35

a. Genel Olarak 35

b. Kıyas ve Evleviyet (Öncelik) 37

aa. Kıyas 37

bb. Evleviyet (Öncelik) 38

c. Hükmün Düz ve Zıt Anlamı 38

d. Mantıksal – Sistematik Yorum, Tarihi Yorum, Karşılaştırmalı
Yorum 40

II. Kanun Hükümlerinin Atıf Yoluyla Uygulanması 41

III. Hâkimin Takdir Yetkisi 42

IV. Kanunların Zaman İtibarıyla Uygulanması 43

A. Çağlararası Hukuk 43

B. Kanunların Çatışması 47

1. İç Hukukta 47

2. Milletlerarası Özel Hukukta 50

V. Kanun Hükümlerinin Nitelikleri İtibarıyla Uygulanması 50

A. Genel Olarak 50

B. Emredici Hükümler – Emredici Olmayan Hükümler 51

1. Emredici Hükümler 51

2. Emredici Olmayan Hükümler 52

VI. Kanunların Uygulanmasında Bilimsel Görüşlerin ve Yargı Kararlarının Rolü 53

A. Genel Olarak 53

B. Bilimsel Görüşler (Öğreti, Doktrin) 54

C. Yargı Kararları 55

§ 4. Kanun Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması 55

I. Boşluk Kavramı 55

A. Hüküm İçi Boşluk 56

B. Kanun Boşluğu 56

II. Kanun Boşluğunun Türleri 57

A. Bilinçli Boşluk - Bilinçli Olmayan Boşluk 57

B. Açık Boşluk - Örtülü Boşluk 59

III. Boşlukların Doldurulması 60

A. Açık Boşlukların Doldurulması 61

B. Örtülü Boşlukların Doldurulması 65

IV. Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem, Yararlanacağı İmkânlar ve Hâkimin Hukuk Yaratmasının Sınırları 70

A. Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem 70

B. Hâkimin Hukuk Yaratırken Yararlanacağı İmkânlar 71

C. Hâkimin Hukuk Yaratırken Tabi Olduğu Sınırlar 72

§ 5. Hak Kavramı ve Türleri 75

I. Hak Kavramı 75

II. Türleri 78

A. Genel Olarak 78

B. Özel Hukuk Hakları 78

C. Kamu Hukuku Hakları 79

III. Özel Hukuk Haklarının Türleri 80

A. Ekonomik Değerinin Ölçülebilirliği Açısından 80

1. Ekonomik Değeri Ölçülebilen Haklar (Malvarlığı Hakları) 80

a. Ayni Haklar 80

aa. Genel Olarak 80

bb. Türleri 81

aaa. Mülkiyet Hakkı (TMK 683 vd.) 81

bbb. Sınırlı Ayni Haklar 85

(a) İrtifak Hakları 85

i. Yararlanma Yetkisinin Kapsamı Bakımından İrtifak Hakları 87

(i) İntifa Hakkı 87

(ii) Oturma (Sükna) Hakkı 87

(iii) Üst (İnşaat) Hakkı 88

(iv) Kaynak Hakkı 88

(v) Diğer İrtifak Hakları 88

ii. Yararlanma Şekli Bakımından İrtifak Hakları 89

iii. Hak Sahibinin Belirlenmesi Bakımından İrtifak Hakları 90

(b) Taşınmaz Yükü 92

(c) Rehin Hakkı 93

b. Alacak Hakları 96

c. Maddi Değeri Olan Yenilik Doğuran Haklar 96

d. Fikri Haklar 100

2. Ekonomik Değeri Ölçülemeyen Haklar (Kişi Varlığı Hakları) 101

B. Etki Alanı Açısından 101

1. Mutlak Haklar 102

2. Nispi Haklar 102

3. Mutlak Haklar ile Nispi Hakların Pratik Farkları 104

4. Nispi Hakların Etki Alanlarının Genişletilmesi 105

C. Edinme Zamanı Açısından 108

D. Bağlılık/Devredilebilme Açısından 109

1. Genel Olarak 109

2. Bağımsız Haklar 109

3. Bağlı Haklar 111

a. Kişiye Bağlı (Kişiyle Kaim) Haklar 111

b. Eşyaya Bağlı Haklar 112

c. Alacağa Bağlı Haklar 112

d. Borç İlişkisine Bağlı Haklar 113

e. Topluluğa Üye Olmaya Bağlı Haklar 113

§ 6. Hak Sahibi 113

§ 7. Hakların Kazanılması ve Kaybedilmesine Yol Açan Sebepler 114

I. Genel Olarak 114

II. Hukuki Fiiller (Hukuki Eylemler) 115

A. Genel Olarak 115

B. Hukuka Aykırı Fiiller 116

C. Hukuka Uygun Fiiller 117

1. Genel Olarak 117

2. Hukuki İşlem (Hukuki Muamele) 120

a. Genel Olarak 120

b. Hukuki İşlemin Türleri 121

aa. İrade Açıklamasının Adedi Açısından 121

bb. Hüküm ve Sonuçlarını Doğurduğu Alan Bakımından 123

aaa. Kişi Varlığına İlişkin Hukuki İşlemler 123

bbb. Malvarlığına İlişkin Hukuki İşlemler 124

aaaa. Genel Olarak 124

bbbb. Borçlandırıcı İşlemler 124

cccc. Tasarruf İşlemleri 126

dddd. Kazandırıcı İşlemler 128

aaaaa. Genel Olarak 128

bbbbb. Kazandırmanın Sebebe Bağlı Olup Olmadığı (Sebebe Bağlılık – Soyutluk Ayrımı) 129

cc. Hüküm İfade Ettiği An Bakımından 133

c. Hukuki İşlemlerin Unsurları 133

aa. Genel Olarak 133

aaa. Kurucu Unsurlar 134

aaaa. Genel Olarak 134

bbbb. İrade Beyanı 135

cccc. İrade Beyanının Çeşitleri 138

i. Açık (Sarih) ve Örtülü (Zımni) İrade Beyanı 138

ii. Vasıtasız (Doğrudan) - Vasıtalı (Dolaylı) İrade Beyanı 139

iii. Yöneltilmesi Gereken-Gerekmeyen (Varması Gerekli
Olan-Olmayan) İrade Beyanı 139

dddd. Hukuk Düzeninin İrade Beyanına Uygun Sonuç Bağlaması 140

bbb. Geçerlilik Koşulları 141

aaaa. Genel Olarak 141

i. Sözleşmenin Geçerlilik Koşullarına Toplu Bakış 141

ii. Geçerlilik Koşullarındaki Eksikliğin Etkisi 142

iii. Butlan (Kesin Hükümsüzlük) Kavramı 142

iv. Kesin Hükümsüzlük (Butlan) Sebepleri 143

v. Kısmi Butlan 143

vi. Tahvil (Çevirme; Conversio) 144

vii. Batıl İşlemler Bakımından Dürüstlük Kuralının Rolü 145

viii. İptal Edilebilirlik 146

bbbb. Fiil Ehliyeti 147

i. Kavram 147

ii. Koşulları 147

cccc. Sözleşmenin Emredici Hükümlere, Kamu Düzenine, Genel Ahlâka ve Kişilik Haklarına Aykırı Olmaması 148

i. Emredici Hükümlere Aykırılık 148

ii. Kamu Düzeni Kavramı 148

iii. Kişilik Hakkı Kavramı 149

iv. Ahlâka Aykırılık Kavramı 150

v. Objektif İmkânsızlığın Bulunmaması 150

dddd. İrade Açıklamasında Sakatlığın Bulunmaması 151

eeee. Sözleşmenin Muvazaalı Olmaması 151

ffff. Aşırı Yararlanmanın (Gabin) Bulunmaması 152

gggg. Şekil 153

ccc. Tamamlayıcı Unsurlar 154

§ 8. Hakların Kazanılma Yolları 156

§ 9. Hakların Kaybedilmesi 156

§ 10. Hakların Korunması 158

I. Genel Olarak 158

II. Talep 158

III. Dava 159

A. Dava Çeşitleri 159

B. Davalının Savunma İmkanları 160

C. Davanın ve Savunmanın İspatı 161

1. İkrar 162

2. Hayatın Olağan Akışına Uygun Olgular 163

3. Herkes Tarafından Bilinen Olgular (Maruf ve Meşhur Olanlar) 163

4. Kanunda İspat Yüküne İlişkin Özel Hüküm Olması 163

5. Karinenin Varlığı Halinde 163

6. Resmi Sicil ve Senetlere Dayanan İddialar 165

IV. Cebri İcra 166

V. Hak Sahibinin Hakkını Kendisinin Koruması 167

VI. Zararın Tazmini 168

§ 11. Medeni Hukukta İyiniyet Kavramı ve Hakların Kazanılmasında İyiniyetin Rolü 168

I. İyiniyet Kavramı 168

II. İyiniyetin Rolü 171

A. Genel Olarak 171

B. Hakların Kazanılmasında İyiniyetin Rolü 172

1. Genel Olarak 172

2. Tasarruf Yetkisi Eksiliğinde 173

a. Taşınırlar Üzerinde Ayni Hak Kazanmada 173

aa. İyiniyete Tam Koruma Sağlanan Haller 173

aaa. Emin Sıfatıyla Zilyetten Hak Kazanmada 173

bbb. Para ve Hamile Yazılı Senetlerde 174

bb. İyiniyete Kısmi Koruma Sağlanan Hal 174

b. Taşınmazlar Üzerinde Ayni Hak Kazanmada 175

III. İyiniyetin İspatı 176

IV. İyiniyetin Aranacağı Zaman 178

§ 12. Dürüstlük Kuralı 179

A. Genel Olarak 179

B. Dürüstlük Kuralının Anlamı ve İşlevi 180

1. Dürüstlük Kuralının Anlamı 180

2. Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı 180