Tarihte Harput Medreseleri

Harput sanatı ve mimarisi (Medreseler); İslam sanatı, İslam ilkeleri ve inançları üstünde yükselen bir medeniyetin ifadesidir. En genel çizgileriyle dinin manevi gerçekliklerinin biçimler dünyasındaki mekânı ihya etme açılımı olarak tanımlamak mümkündür.
Harput, Anadolu şehri gibi "ilmin şehri" olarak bilinmektedir. Kadim şehir Harput'taki cami, medrese, tekke, zâviye, Ulema türbeleri buranın ilim ve irfan ocağı olduğunu tescillemektedir. Ayrıca bu durum Harput'u ilim öğrenmek isteyenler için de bir câzibe merkezi hâline getirmiştir. Çünkü Harput medreseleri, tezahür şekliyle, İslam'ın âlemi ve yaşamı anlayış, algılayış ve anlamlandırış tarzını yansıtır. Medreseler, onları vücuda getirtenlerin iman, inanç, düşünce ve hayat tarzlarının en somut bir göstergesidir.
Harput mimarisinin dayandığı estetik duyarlılıkta çokluk içinde birliğin idraki ya da değişenin arkasında kalıcı olanın sezilmesi son derece önemlidir. Mimari yapılara nüfuz eden hikmet ve irfan tecrübesi, "mananın surete" bürünmesi şeklinde gerçekleşir. Ama öz-biçim bütünlüğü şeklinde tezahür eden bu mimari eserler, yaşanan tecrübenin bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tecrübe de her ne kadar taşra olsa da İslam Medeniyetinin bütün bir alana ilmek ilmek işlenmesi ve yansımasıdır.