İmam Gazali - Kalplerin Keşfi Seti (4 Kitap)

Kalp Hastalıkları (İnsanı Helak Eden Hususlar)

Nitekim Allahu Teâlâ şöyle buyurur: Kalplerinde maraz vardır. (Bakara: 10)
Yine Allahu Teâlâ şöyle buyurur: Çünkü o gün ne mal, ne evlât fayda verir. Ancak Allaha ortak koşmamış ve kuşkudan pâklanmış bir kalb ile gelenler kurtulur. (Şuarâ: 88-89)
Evet, o gün Allaha tam teslim olarak selâmet bulup İslâm olmuş bir kalple gelenler fayda bulurlar. Hasta olan beden nasıl cihanda ölüme yaklaşmışsa, hasta olan kalp de manevî ve ebedî ölüme yaklaşmıştır. Nitekim hastada sağlığına kavuşma umudu yoktur. Meğer nefsinin isteğinin aksine hekim tavsiyesiyle ilâçlar kullanarak içe. Bunun gibi gönlün de hastalığına çare yoktur. Evvelâ nefsin isteğine, şeriat sahibinin sözüyle muhalefet etmelidir. O şeriat sahibi halkın gönüllerinin hekimidir.
Sözün kısası, beden ilâcının ve gönül ilâcının tedavisinin yolu birdir, aynı yoldur. Bu tıpkı, sıcaklığı soğukluğun, soğukluğu da sıcaklığın koğduğu gibidir. Şu kimsede ki, kibir, gurur, kendini beğenme üstünse, zoru zoruna da olsa alçak gönüllü olmak ona şifa verir.

Kalplerin Keşfi (Mukaşefetül Kulûb)

Allah sana merhamet etsin bil ki; Allah ve Rasulünü sevmek, onlara tabi olup itaat etmekle olur. Allahın kullarını sevmesi de onları bağışlaması ile olur.
Denilir ki; kul, hakiki kemalin sadece Allahta olduğunu, kendisinde veya bir başkasında gördüğü kemalin ise Allahtan veya Allah ile olduğunu bilirse, onun sevgisi sadece Allaha olur. Buda itaate yönelmeye ve kendisini Allaha yaklaşmaya rağbet etmeyi gerektirir.
Bundan dolayı Allah sevgisi itaate yönelme diye tefsir edilmiş ve yine ibadet ederken Rasulullah (s.a.v)e itaat etme şartına bağlanmıştır.

Nefis Terbiyesi (Kitabü Riyazetin-Nefs)

Biz bu kitapta kalp hastalıklarından bazı bölümlere bir de özetle ve hastalıkların hususi ilaçlarıyla ilgili tafsilata girmeksizin bu hastalıkların tedavisi hakkında söylenecek sözün keyfiyetine işaret edeceğiz. Çünkü o, bu kısmın sonunda gelecektir. Bizim şu an ki amacımız ahlâkı güzelleştirme ve bunun metotlarına giriş noktasında genel bir bakıştır.
Biz bunu zikredeceğiz ve bunu idrak etmek akıllara yaklaşsın/kolay olsun diye bedenin ilacını örnek olarak vereceğiz. Bu husus sırasıyla şu fasılların beyanıyla açığa çıkar:
1-) Güzel ahlâkın fazileti ve kötü ahlâkın kınanması
2-) Güzel ahlâkın hakikati
3-) Ahlâkın terbiye ile değişebileceği
4-) Güzel ahlâka ulaştıran sebepler
5-) Ahlâkı güzelleştirmeye ve nefislerin terbiyesine götüren yollar
6-) Kalp hastalıklarının alametleri...

Abidler Yolu (Minhacul-Âbidîn)

Kalbi zahit olan bir adamın kıldığı iki rekat namaz, ibadet edenlerin kıyamete kadar ettikleri ibadetten daha hayırlıdır.
Bu şekilde ibadet değerlenip, çoğalıyorsa, o zaman ibadete talip olan kimsenin dünyaya karşı zahid olması ve ondan sıyrılması gerekir.
Şayet sen Dünyaya karşı zahid olmak ne demektir? Zühdün hakikati nedir? diye soracak olursan; bilesin ki zühd; ulemanın (rh.) yanında iki kısımdır: Kulun gücünün yettiği zühd, kulun gücünün yetmediği zühd.
Kulun gücünün yettiği zühd üç şekildedir:
Kaybettiğin dünyalık şeylerin peşinden koşmayı terk etmek.
Biriktirdiğin dünyalıkları bölme.
Dünyalıkları düşünüp arzu etmeyi terk etmek.