Tragedyanın Güncelliği – Yargı ve Oyun Üzerine Bir Deneme

Modernite, tragedyanın geride kaldığı, aklın ve özgu¨rlu¨ğu¨n trajik kaderi yendiği bir çağ mıdır? Christoph Menke, felsefe ve edebiyat kuramı arasında köpru¨ler kurduğu Tragedyanın Gu¨ncelliği'nde bu yerleşik inancı köku¨nden sarsar. Du¨şu¨nu¨re göre trajik olan, bugu¨nku¨ yaşamımızda ve özellikle yargılama pratiklerimizde capcanlı bir şekilde karşımızdadır. Sophokles'in Kral Oedipus'u u¨zerinden yu¨ru¨tu¨len okumada Oedipus, kaderin kör bir kurbanı olmaktan ziyade, kurduğu hukuki soruşturma ve verdiği amansız hu¨ku¨mle kendini mahkûm eden rasyonel bir modern yargıç portresi çizer. Menke, eylemlerimizle başımıza gelenler arasındaki karanlık uçurumu deşerken, insanın felaketten kaçınmak için attığı her adımın onu tam da o felakete su¨ru¨klemesindeki yıkıcı ironiyi açığa çıkarır. Kendimizi bilgili, muktedir ve özgu¨r sanırken, aslında kendi yargılarımızın şiddetine ve aşırılığına nasıl esir du¨ştu¨ğu¨mu¨ze dair kışkırtıcı bir sorgulamadır bu.
Ancak bu ufuk açıcı deneme, trajik olanın pratik du¨nyadaki yankılarıyla yetinmeyip meseleyi tiyatronun, sahnenin ve estetiğin o tekinsiz alanına da taşır. Klasik tragedya kuramlarının estetik algısıyla modernitenin oyunbazlığını çarpıştıran yazar; Shakespeare'in Hamlet'inden Samuel Beckett, Heiner Mu¨ller ve Botho Strauß'un metinlerine uzanarak çağdaş bir "oyun tragedyası"nın haritasını belirler. Eylem, bilgi ve yargı u¨çgeninde sıkışan öznenin, oyunun sunduğu mesafe ve estetik haz ile trajik ciddiyet arasındaki amansız gelgitini mercek altına almaktan çekinmez.
Tragedyanın Gu¨ncelliği, estetik ile pratik, oyun ile zorunluluk arasındaki o kadim arafı keşfe çıkanlar için bir başucu kitabı. Yalnızca edebiyat, felsefe ve tiyatro kuramına ilgi duyan okurlar için değil; eylemlerinin ve yargılarının ağırlığıyla yu¨zleşmeye cesaret eden herkes için ustaca kaleme alınmış, ezber bozan bir du¨şu¨nce seru¨veni.