Karmatiler ve Fatımiler

Ünlü şarkiyatçı Michael Jan de Goeje'nin kaleminden çıkan Karmatiler ve Fatımîler, İslam tarihinin en gizemli ve sarsıcı hareketlerini mercek altına alıyor. Eser, ana akım İslam anlayışından koparak kendi radikal teolojilerini inşa eden Karmatî hareketinin kökenlerini ve gelişimini tarihsel belgeler ışığında inceliyor. Yazar, bu ezoterik ve batıni yapılanmanın salt bir dini sapkınlık değil, dönemin Abbasi iktidarına karşı yükselen sosyo-politik bir isyan olduğunu vurguluyor. Hacerülesved'i çalarak Mekkeyi kana bulayan Karmatîlerin şiddet dolu eylemlerinin ardındaki felsefi ve toplumsal motivasyonlar nesnel bir yaklaşımla analiz ediliyor. Kitap aynı zamanda, Kuzey Afrikadan Mısıra uzanan görkemli Fatımî hilafetinin doğuş sürecini ve İsmaililik mezhebiyle olan derin bağlarını irdeliyor.
De Goeje, Karmatîler ile Fatımîler arasındaki karmaşık teolojik yakınlığı ve siyasi husumeti usta bir tarihçi titizliğiyle ayrıştırıyor. Ortadoğunun siyasi haritasını kökünden sarsan bu iki gücün, Ortodoks İslam dünyasında yarattığı derin teolojik kriz tüm boyutlarıyla ele alınıyor. Gizli davetçiler (dâîler) aracılığıyla yayılan batıni öğretilerin, kitleleri nasıl mobilize ettiği ve devletleşme sürecine nasıl evrildiği detaylandırılıyor. Orijinal Arapça kaynaklara ve dönemin kroniklerine dayanan bu kıymetli çalışma, okuyucuya güçlü ve güvenilir bir tarih yazımı sunuyor. Gnostik inançların ve batıni metinlerin İslam coğrafyasındaki yankılarına ilgi duyanlar için eser, eşsiz bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Yazar, dönemin siyasi kaosu içinde yeşeren bu hareketlerin adalet, eşitlik ve mehdilik gibi kavramları nasıl araçsallaştırdığını gözler önüne seriyor. Kitap, sadece bir siyasi tarih okuması değil, aynı zamanda Orta Doğunun mezhepler tarihine yapılmış derinlemesine bir sosyolojik kazıdır.